عواقب سبک شمردن نماز
برخی از پیامدهای استخفاف و بی توجهی به نماز
1ـ قهر و قطع رابطه با عترت: امیر المؤمنین ـ علیه السلام ـ در یك بیان قهرآمیز، با صراحت چنین خطاب فرمودند: «لیس مِنّی مَن ضَیَّعَ الصّلاه»1 یعنی: «آن كس كه نماز را ضایع نماید از من نیست.
«امام صادق ـ علیه السلام ـ در بیان معیاری برای شناسایی افرادی كه با آن حضرت پیوند مكتبی دارند چنین می فرمایند: «اِمتَحِنُوا شِیعَتَنا عِندَ مواقیت الصلوه كیف محافظتهم علیها»2 یعنی: «شیعیان ما را از دقت آنان در انجام به موقع نمازها شناسایی كنید.
«در روایت مشهور دیگری حضرتش سهل انگاری در مسئله ی نماز و استخفاف به آن
را موجب محرومیت از شفاعت خاندان عترت و طهارت در روز قیامت شمردند3
پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ نیز در بیانی دیگر می فرمایند: «مَن استَخَفَّ بالصّلاه لا یَرِدُ عَلیَّ الحوضَ لا و اللّه» یعنی: «آن كس كه نماز را سبك شمارد (به خدا قسم) روز قیامت در كنار حوض كوثر، با من ملاقات نخواهد كرد.»4
این تأكید و بیان همراه با قسم، حكایت از عمق فاصله بین پیامبر اكرم ـ صلی
الله علیه و آله و سلم ـ و نماز گزارانی كه به نماز اهمیت نمی دهند دارد.
2ـ غضب خداوند: قرآن كریم با نكوهش افرادی كه نماز را ضایع می كنند5 یا نسبت به آن بی‌اعتنا هستند.6 مسلمانان را از این عمل بر حذر می دارد.
پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه وآله و سلم ـ خطاب به حضرت علی ـ علیه السلام ـ می فرمایند: «فی تأخیرِها مِن غَیرِ عِلّهٍ غَضَبُ اللّه عزوجل»7 یعنی: «تأخیر نماز از اول وقت بدون دلیل، موجب غضب خداوند متعال می گردد.
«امام صادق ـ علیه السلام ـ می فرمایند: «إِذَا
قَامَ الْعَبْدُ فِی الصَّلَاهِ فَخَفَّفَ صَلَاتَهُ قَالَ اللَّهُ
تَبَارَكَ وَ تَعَالَى لِمَلَائِكَتِهِ أَمَا تَرَوْنَ إِلَى عَبْدِی
كَأَنَّهُ یَرَى أَنَّ قَضَاءَ حَوَائِجِهِ بِیَدِ غَیْرِی أَمَا یَعْلَمُ
أَنَّ قَضَاءَ حَوَائِجِهِ بِیَدِی»8
یعنی: «وقتی بنده ای نماز خود را با عجله و شتاب به پایان می برد و آن
را كوتاه می كند خدا به ملائكه می فرماید: آیا نمی بینید بنده ی من
چگونه نماز خود را كوتاه می كند گویا می پندارد كه بر آوردن حوائجش به
دست غیر من است (كه اینگونه عجله می كند.) آیا نمی داند برآوردن حوائجش به
دست من است.»
3ـ عدم اجابت دعا و محرومیت از دعای صالحان:
كسانی كه به نماز به عنوان تكلیف و خواست الهی بی توجهی كنند و آن را كوچك
بشمارند خداوند نیز به خواسته ها و اعمال آنان توجهی نخواهد داشت.
پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ در روایتی چنین می فرماید: «من تهاون بصلاته من الرجال و النساء ابتلاه الله بخمس عشره خصله ... و كل عمل یعمله لا یؤجر علیه و لا یرتفع دعاؤه إلى السماء»9
یعنی: «هر كس به نمازش بی توجه باشد و در برابر اعمالش مأجور نمی گردد
دعایش به آسمان راه نمی یابد.» و در ادامه، می فرمایند: مشمول دعای خیر
صالحین نخواهد بود.
4ـ مضیقه و نارسایی دنیوی:
قهر و غضب خدا و پیامبر نسبت به كسانی كه نماز را كوچك می شمارند زیانها
و خساراتی بر جای خواهد نهاد. گر چه ممكن است تارك و یا استخفاف كننده به
نماز این تأثیر را درك نكند و متوجه علت مضیقه ها و گرفتاری های خود
نباشد.
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: خداوند بركت را از عمر و روزی كسانی كه نماز را كوچك می شمردند بر می دارد.10
پیامبر اكرم ـ صلی الله علیه و آله و سلم ـ نیز برای این گروه از افراد، تهی دستی و نیاز را پیش بینی نموده و می فرماید: «قال رسول الله ص عشرون خصله تورث الفقر ... و الاستخفاف بالصلاه»11 یعنی: «استخفاف و سبك شمردن نماز موجب فقر و تهی دستی می شود.»
5ـ سختی احوال قبر و قیامت:
امام صادق ـ علیه السلام ـ فرمود: نماز گزاری كه نمازش را سبك بشمارد وقتی
از قبرش خارج شود خداوند ملكی را بر وی موّكل می گرداند كه او را بر
عرصه ی قیامت وارونه بر زمین می كشد و مردم به او نگاه می كنند و با شدت
و سختگیری مورد محاسبه قرار می گیرد.12
پی نوشت:
1) مستدرك الوسائل، 3/98.
2) وسائل الشیعه ج4ص114
3) بحار الانوار 236/82. استاد شهید آیت اللّه مطهری ـ ره ـ این روایت را چنین تبیین می فرماید: در وقت وفات امام صادق ـ علیه السلام ـ جریانی رخ داد كه وقتی ابو بصیر آمد به «ام حمیده» تسلیت عرض كند، ام حمیده گریست، ابو بصیر هم كه نابینا بود گریست بعد «ام حمیده» به ابو بصیر گفت: ابوبصیر نبودی و لحظه ی آخر امام را ندیدی، جریان عجیبی رخ داد عرض كرد: چه چیزی؟ فرمود: امام در یك حالی فرو رفت كه تقریباً حال غشوه ای بود. بعد چشمهایش را باز كرد و فرمود: تمام خویشان نزدیك مرا بگویید، بیایند بالای سر من حاضر شوند. ما امر امام را اطاعت و همه را دعوت كردیم. وقتی همه جمع شدند، امام در همان حالات كه لحظات آخر عمرش را طی می كرد یك مرتبه چشمش را باز كرد، رو كرد به جمعیت و همین یك جمله را گفت: «لن تنالَ شفاعتُنا مستخّفاً بالصلوه» هرگز شفاعت ما به مردمی كه نماز را سبك بشمارند، نخواهد رسید. این را گفت و جان به جان آفرین تسلیم كرد. (گفتارهای معنوی، ص65، 64).
4) بحارالانوار، 83/9.
5) فخلف من بعدهم خلف اضاعوا الصلاه (مریم/56).
6) ویل للمصلین الذین هم عن صلاتهم ساهون (ماعون/5).
7) بحار الانوار ج2ص154
8) كافی ج3ص269.
9) بحار الانوار، 80/21.
10) بحارالانوار،83/202
11) بحار الانوار،73/315
12) بحارالانوار، 80/22.