تدابیر امام حسن عسکری(ع) برای ورود شیعه به دوره غیبت
امام حسن عسکری (ع) یازدهمین پیشوای شیعیان در 8 ربیع الثانی سال 232 ه.ق چشم به
جهان گشودند. پدرایشان امام هادی (ع) ومادرشان حدیثه است. اعطای لقب «عسکری»
به ایشان به جهت سکونت اجباری حضرت درمحله عسکرسامرا به دستورخلیفه عباسی
می باشد. از مشهورترین القاب حضرت می توان به زکی و ابومحمد اشاره کرد. خلفای هم
عصر امام نیز المعتز بالله، المهتدی، المعتمد بوده اند. امام حسن عسکری (ع) با وجود
تمام تدابیرامنیتی وکنترل هایی که به ایشان تحمیل می شد، یک سلسله فعالیتهای سیاسی
واجتماعی و علمی درجهت حفظ اسلام و مبارزه باافکار ضداسلام انجام دادند که دفاع
ازآیین اسلام و پاسخ به شبهات مخالفان، ایجاد شبکه ارتباطی وکالت با شیعیان مناطق
مختلف،حمایت و پشتیبانی از شیعیان، تقویت وتوجیه سیاسی رجل وعناصر مهم شیعه
و آماده سازی شیعه برای دوران غیبت امام دوازدهم از جمله آنها به شمار می رود.
امام حسن عسکری (ع) علاوه بر موارد فوق به تربیت شاگردانی هم چون ابوعلی احمد بن
اسحاق، احمد بن مطهر، ابوهاشم داود الجعفری، ابوعمر، عثمان بن سعید و ... نیز پرداختند
تا بتوانند بعد ازایشان به هدایت وتربیت شیعیان مبادرت ورزند. ایشان به عنوان پدربزرگوار
امام زمان(عج) درمدت زمان کوتاه امامت خود به گونهای به هدایت عمومی و نشر و حفظ
احکام اسلام مبادرت ورزید که مردم باغیبت حضرت مهدی آشنا شوند وبا آن بیگانه نباشند.
دوران عمر 29 ساله امام حسن عسکری (ع) به سه دوره تقسیم می شود . دورهای 13 ساله
در مدینه، زمانی 10 ساله در سامرا و امامت آن حضرت نیز دوره ای 6 ساله بود.عمر امام
کوتاه، اما بسیار پربرکت بود بطوریکه تنها در مدت شش سال امامت، آثارمهمی درحوزه
تفسیر قرآن، نشر احکام و مسائل فقهی از ایشان برجای ماند .
امام حسن عسکری (ع) از شش سال دوران امامت خود سه سال را در زندان بودند. اینکه
حضرت هادی (ع) وامام حسن عسکری (ع) ازسوی دستگاه خلافت تحت مراقبت شدید
و ممنوع از ملاقات با مردم بودند و جز با یاران خاص و کسانی که برای حل مشکلات
زندگی مادی و دینی خود به آنها مراجعه می کردند کمتر معاشرت داشتند به جهت آن بود
که دوران غیبت حضرت مهدی (عج) نزدیک بود و مردم می بایست کم کم بدان خو گیرند
و حل مشکلات خود را از اصحاب خاص که پرچمداران مرزهای مذهبی بودند بخواهند تا
پیش آمدن دوران غیبت در نظر آنان عجیب نباشد .
امام حسن عسکری (ع) و رسیدگی به
محرومان/سیرۀ سیاسی امام حسن عسکری (ع)
امام عسکری (ع) در طول ۲۸ سال عمر پربار خویش، علاوه بر اینکه در تداوم راه نبوت و
امامت، نهایت تلاش خود را به کار گرفت وبا تربیت شاگردان ممتازو رهنمودهای خردمندانه
خویش شایسته ترین خدمات را به امت اسلامی عرضه نمود، به عنوان امام امت و غم خوار
ملت نیز از هیچ کوششی در راه رفع گرفتاری ها و مشکلات مسلمانان به ویژه شیعیان
فرو گذاری نکرد. ابوهاشم جعفری، از شاگردان آن حضرت می گوید: روزی از فشار زندگی
و فقر مادی به آن حضرت شکایت کردم. امام (ع) با تازیانه اش خطی بر روی زمین کشید
و یک شمش طلا از آن بیرون آورد که در حدود 500 اشرفی بود. سپس آن را به من داد و
فرمود: «ای ابوهاشم! بگیر و ما را معذور دار».
امام عسکرى (ع) علیرغم تمامى محدودیت ها و کنترل هایى که از طرف دستگاه خلافت به
عمل می آمد، یک سلسله فعالیت هاى سرّى سیاسى رارهبرى مىکرد که با گزینش شیوه هاى
بسیار ظریف پنهان کارى، از چشم بیدار و مراقب جاسوسان دربار، بدور مى ماند.
امام حسن عسکری (ع) و فرقه های انحرافی
واقفیه فرقه ای بودند که به هفت امام اعتقاد داشتند و امامت امامان بعد از امام کاظم (ع) را
قبول نداشتند. غلات گروه دیگری از کژاندیشان و تندروها بودند که امامان را بیش از حد
خود بالا می بردند، و در فکر و روش بر خلاف امامان (ع) حرکت می کردند. امام حسن
(ع) با آنان برخورد شدید نمود، آنها را از خود طرد کرد، و شیعیان را از هرگونه گرایش
و تمایل به آنها برحذر داشت، و با کمال صراحت از آنها بیزاری جست، در این رهگذر به
دو حدیث اشاره می کنیم.
یکی از شیعیان که در قسمت غرب ایران [کرمانشاه و اطراف آن] می زیست برای امام
حسن (ع) در ضمن نامه ای چنین نوشت: «نظر شما درباره واقفیه چیست؟ آیا آنها را از
خود می دانید، یا از آنها بیزاری می جویید»؟امام حسن (ع) در پاسخ او چنین نوشت:
«آیا نسبت به عمویت (که از واقفیه است) ترحم می کنی؟ خدا او را رحمت نکند، از او
بیزاری بجوی. من در پیشگاه خدا از گروه واقفیه بیزارم. آنها را به دوستی نگیر. از
بیمارانشان عیادت نکن، و در تشییع جنازه آنها شرکت منمای،هرگز بر جنازه آنها نماز
نخوان.
حضرت در سرزنش غلات و تندروها در ضمن نامه ای نوشت: «من شما را افرادی
افراطی می دانم که در پیشگاه خدا، دسته جدا کرده اید و در نتیجه در خسران و هلاکت
افتاده اید. هلاکت و عذاب از آن کسی است که ازاطاعت خداوندسرپیچی کند و نصیحت
اولیای خدا را نپذیرد، با این که خداوند به شما فرمان داده که از خدا و رسول و اولی الامر
، اطاعت کنید.
امام حسن عسکری و تربیت شاگردان شایسته/ آثاری از امام یازدهم
امام حسن عسکری (ع) همانند سایر امامان معصوم شیعه (ع) در زمینه تربیت شاگرد
اهتمام خاصی داشت. آن حضرت شیعیان مخلص و انسان های شایسته و با استعداد را
برای تبلیغ معارف عالی اسلام و نشر و گسترش فرهنگ امامت که امتداد رسالت الهی
است انتخاب کرده و تربیت می نمود و آنان را برای مقابله با هجمه های فرهنگی مخالفین
و مناظرات علمی و گسترش احادیث اهل بیت (ع) آماده می کرد. شیخ طوسی (ره) نام ۱۰۳
نفر از اصحاب و شاگردان آن حضرت را ثبت نموده است.
حضرت عسکری (ع) علاوه بر تربیت شاگردان و تشویق نویسندگان، خود نیز دست به قلم
برده و کتب و نامه های فراوانی را برای توسعه علم و دانش و هدایت و راهنمایی جامعه از
خود به یادگار گذاشته است.ایشان برای گسترش فرهنگ تشیع، توسعه علم و دانش، وهدایت
و سازندگی، نامه های فراوانی به آن شهرها نوشته است، مانند: نامه آن حضرت به شیعیان
قم و آوه که متن آن در کتاب ها مضبوط است، و نامه های فراوان حضرت به مردم مدینه،
و نامه ای که امام به «ابن بابویه» نوشته، و نامه مفصلی که حضرت خطاب به «اسحاق بن
اسماعیل» و شیعیان نیشابور نوشته است.همچنین از آن حضرت کتاب «المنقبة» که مشتمل
بر بسیاری از احکام و مسائل حلال و حرام است، به یادگار مانده است.
